Gradski muzej Sombor

Sećanje na mr Mirka Sotina kroz prizmu dostignuća

Istorijsko odeljenje Gradskog muzeja Sombor je početkom septembra 2020. godine primilo poklon od gđe Planinke Sotin rođ. Majski iz Sombora, udovice znamenitog somborskog agronoma, naučnog i društvenog radnika druge polovine 20. veka. Gđa Sotin je poklonila Muzeju 36 predmeta vezanih za naučni i društveni angažman svog pokojnog supruga, čije je delovanje na polju razvoja poljoprivrede u Vojvodini dovelo do unapređenja procesa proizvodnje suncokreta, kukuruza i pšenice na vojvođanskim poljima.

Nagrade i priznanja mr Mirka Sotina

Mr Mirko Sotin je rođen u Somboru 1940. godine. Nakon završene somborske gimnazije uspešno je završio studije agronomije i postdiplomske studije na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu. Radni vek je započeo u ZZ „Stapar”, a nastavio u Poljoprivrednoj stanici „Agroinstitut” u Somboru, koja pod njegovim rukovođenjem izrasta u značajnu instituciju u oblasti poljoprivrede. Mr Mirko Sotin je 2003. godine proglašen za Viteza poljoprivrede.

Mr Mirko Sotin je bio učesnik brojnih agronomskih savetovanja, simpozijuma i konferencija i autor oko 140 naučnih radova i knjige „Unapređenje proizvodnje suncokreta” iz 2002. godine. Dobitnik Medalje rada 1971. godine i Ordena rada sa srebrnim vencem 1978. godine. Umro je u Somboru 2017. godine.

Istorijska zbirka je obogaćena odlikovanjima mr Sotina, diplomama, plaketama i zahvalnicama raznih društvenih organizacija i institucija, naučnim radovima i stručnom literaturom, kao i foto albumima sa različitih manifestacija, u kojima je aktivno učestvovao. Preuzeti poklon predstavlja izuzetno značajan doprinos istoriji somborske privrede u 20. veku.

Predstavnici CIK–a u Muzeju

Gosti somborskog muzeja bili su predstavnici Centralnog instituta za konzervaciju (CIK) iz Beograda, konzervatori Velјko Džigić i Danijela Jovanović. Tokom posete otpočeli smo rad na realizovanju ovogodišnjih projekata koji su sufinansirani od strane Ministarstva za kulturu i informisanje Republike Srbije.

U okviru posete dogovorena je buduća saradnja i učešće Gradskog muzeja Sombor u projektu Centralnog instituta za konzervaciju — Reorganizacija muzejskih depoa. Projekat Reorganizacija muzejskih depoa (RE–ORG Srbija) predstavlja višegodišnji projekat koji se na teorijski i praktičan način bavi problemima muzejskih depoa. Cilj radionice je sređivanje prostora depoa u skladu sa RE–ORG metodom koji su razvili ICROM i UNESCO, kroz poboljšanje pristupačnosti i olakšavanje korišćenja zbirki. Realizacija projekta planirana je za 2021. godinu, a na radionici bi učestvovali muzealci iz zemlje i regiona.

Dogovoreno održavanje Dana egipatske kulture

Njegova ekselencija Amr Alguvejl, ambasador Arapske Republike Egipat posetio je u subotu, 4. jula 2020. Gradski muzej Sombor. Kao rezultat njegove posete dogovoreno je održavanje letnjeg programa Dani egipatske kulture u Gradskom muzeju Sombor.

Povod za ovaj vid saradnje bila je izložba „Pod lupom — staroegipatske zbirke u muzejima u Srbiji” u okviru koje su bili izloženi predmeti iz egipatske zbirke arheološkog odeljenja našeg muzeja. Izložba je predstavila neke od najvrednijih i do tada retko (ili nikada) izlaganih predmeta iz staroegipatskih zbirki muzeja Srbije. Održana je tokom 2019. godine je u Muzeju afričke umetnosti u Beogradu a predstavlja rezultat saradnje 11 institucija. Izložba je priređena u znak obeležavanja 111 godina diplomatskih odnosa između Srbije i Egipta.

U duhu dobre volje, negujući uzajamno poštovanje i saradnju između dve zemlje, dogovoreno je održavanje Dana egipatske kulture u prostorijama Gradskog muzeja Sombor, krajem leta. Program bi obuhvatao izložbe koje daju pravi osvrt na sveprisutnu fascinaciju Egiptom i njegovom drevnom kulturom (nakit, kaligrafija i arhitektura).

Predavanje o civilizaciji u dolini Nila te tajnama koje krije egipatska zbirka Gradskog muzeja Sombor održaće istoričar Nenad Marković, jedan od autora izložbe „Pod lupom — staroegipatske zbirke u muzejima u Srbiji”. Veče bi bilo obogaćeno filmovima iz egipatske kinematografije i gastronomskim specijalitetima.

Amr Alguvejl i Peter Mraković

Prvi korak uspešne saradnje je privremeno ustupanje slike autorke Nagwa Ghorab pod nazivom „Egyptian Arabian horse” iz privatne kolekcije Njegove ekselencije Amr Alguvejlija, koju će uskoro biti prikazana posetiocima Gradskog muzeja Sombor.

Poseta iz Baje u okviru nastavka međumuzejske saradnje

Nastavljaju se dogovori i saradnja između Muzeja „Tir Ištvan” iz Baje i Gradskog muzeja Sombor. Prošle nedelje Gradski muzej, osim kolega iz Baje, posetila je Rozalia Preininger, većnica za spoljne poslove grada Baje, koja želi da podrži ovaj vid saradnje dva muzeja.

Obilazak stalne postavke Gradskog muzeja Sombor

Nastavak saradnje preciziran je u tri pravca, jedan u vezi zajedničkog projekta konzervacije Timpanona iz XIII veka, otkrivenog u Batmonoštoru (mađ. Bátmonostor-Pusztafalu), i njegovo čišćenje radi mogućnosti odlivanja replika i dalje prezentacije.

Obilazak stalne postavke Gradskog muzeja Sombor

U okviru radne posete kolege su upoznate sa zbirkama i predstavljena im je muzejska Stalna postavka. Razgovaralo se o mogućim IPA projektima u budućnosti kao o načinu zadovoljenja kulturnih potreba građana optimalnim korišćenjem kulturnog potencijala kojima raspolaže Gradski muzej Sombor.

Nastavak saradnje s Muzejom u Baji

Saradnja između Muzeja u Baji i Gradskog muzeja Sombor sa ciljem očuvanja kulturne baštine uz primenu evropskih standarda u muzeološkoj praksi nastavljena je u okviru današnje posete Muzeju „Tir Ištvan” u Baji, Republika Mađarska. Tema posete su mogućnosti dalje saradnje u različitim oblastima, o kojima su razgovarali direktori institucija kulture Zita Kovač (Zita N. Kovács) i Peter Mraković. U oblasti muzejske delatnosti, dogovorena je saradnja na pomoći oko srednjovekovnog dela izložbe stalne postavke muzeja u Baji, između arheologa Evelin Pap i Viktorije Uzelac. Tema koja se obrađuje su srednjovekovne građevine i nekropole otkrivene u Batmonoštoru (mađ. Bátmonostor-Pusztafalu), odnosno zaštita i prezentacija Timpanona iz XIII veka koju čuva Gradski muzej Sombor. Ovakvi radni sastanci i aktivnosti doprinose partnerstvu u implementaciji budućih evropskih projekata.

Obilazak otvorenih depoa u toku radova Muzeja u Baji

Praćenje radova na rekonstrukciji Pijace u „lancima”

Izvod iz Zakona o kulturnim dobrima

„Službeni glasnik RS”, br. 71/94, 52/11 — dr. zakon i 99/11 — dr. zakon

Član 2 — Kulturna dobra su stvari i tvorevine materijalne i duhovne kulture od opšteg interesa koje uživaju posebnu zaštitu utvrđenu ovim zakonom. Kulturna dobra, u zavisnosti od fizičkih, umetničkih, kulturnih i istorijskih svojstava, jesu: spomenici kulture, prostorne kulturno–istorijske celine, arheološka nalazišta i znamenita mesta — nepokretna kulturna dobra; umetničko–istorijska dela, arhivska građa, filmska građa i stara i retka knjiga — pokretna kulturna dobra. Kulturna dobra, u zavisnosti od svog značaja, razvrstavaju se u kategorije: kulturna dobra, kulturna dobra od velikog značaja i kulturna dobra od izuzetnog značaja.

Član 12 — Dobro koje uživa prethodnu zaštitu, a nalazi se u zemlji ili vodi, ili je izvađeno iz zemlje ili vode, u državnoj je svojini.

Član 27 — Prethodnu zaštitu na osnovu ovog zakona uživaju:
1) nekropole i lokaliteti s arheološkim, istorijskim, etnološkim ili pirodnjačkim sadržajem; stara jezgra gradova i naselja; graditeljski objekti, celine i delovi graditeljskih objekata s istorijskim ili arhitektonskim vrednostima; spomenici i spomen obeležja posvećeni značajnim događajima i ličnostima; kuće u kojima su rođene ili su u njima radile zaslužne i istaknute ličnosti zajedno sa stvarima koje su im pripadale; zgrade i mesta u prirodi vezani za značajne istorijske događaje;

3. Ustanove zaštite po vrstama kulturnih dobara

Član 74 — Zavod za zaštitu spomenika kulture vrši delatnost zaštite spomenika kulture, prostornih kulturno–istorijskih celina, arheoloških nalazišta i znamenitih mesta.
Muzej vrši delatnost zaštite umetničko–istorijskih dela.
Zakon o kulturnim dobrima jasno određuje koje su sve obaveze investitora vezane za arheološka istraživanja i njihovo finansiranje.

Član 109 — Ako se u toku izvođenja građevinskih i drugih radova naiđe na arheološka nalazišta ili arheološke predmete, izvođač radova je dužan da odmah, bez odlaganja prekine radove i obavesti nadležni zavod za zaštitu spomenika kulture i da preduzme mere da se nalaz ne uništi i ne ošteti i da se sačuva na mestu i u položaju u kome je otkriven.
Ako postoji neposredna opasnost oštećenja arheološkog nalazišta ili predmeta, nadležni zavod za zaštitu spomenika kulture privremeno će obustaviti radove dok se na osnovu ovog zakona ne utvrdi da li je odnosna nepokretnost ili stvar kulturno dobro ili nije.
Ako nadležni zavod za zaštitu spomenika kulture ne obustavi radove, radove će obustaviti Republički zavod za zaštitu spomenika kulture.


Raspolažemo sa malim broj pouzdanih arheoloških podataka koji svedoče o srednjovekovnom naselju koje se nalazilo na današnjem mestu grada Sombora. Ističemo da za period ranog i punog srednjeg veka postoji neznatan broj evidentiranih nalaza. Period kasnog srednjeg veka, nakon turskih osvajanja (1541—1687) i period Novog veka (XVIII—XX vek) dokumentovan je kartografski, istoriografski i kroz pojedinačne arheološke nalaze iz grobnih celina ili iz građevinskih slojeva.

Zaštitna arheološka iskopavanja, vršena su samo na nekropolama (pronađenim van „Venca”), dok sistematska iskopavanja unutar zaštićenog jezgra, nikada nisu vršena. Bilo je za očekivati da se u okviru zaštićenog istorijskog jezgra prilikom savremenih radova naiđe na tragove prethodnih naseljavanja. Još je Pavle Velenrajter, arheolog Gradskog muzeja Sombor, u svom pisanom izveštaju od juna 1970. godine (muzejska dokumentacija) naveo da je prilikom zemljanih radova na Pijaci otkriveno 4 ili 5 grobova bez priloga, bez grobne konstrukcije uz rasute fragmente keramike.

Gradski muzej Sombor je interventno reagovao na radove u okviru projekta rekonstrukcije Pijace u „lancima” u periodu od 18. do 23. maja 2020. Arheološka ekipa je pratila i dokumentovala nalaze u već iskopanim rovovima za postavljanje instalacija radi utvrđivanja postojećeg stanja i zaštite potencijalnih arheoloških objekata i kulturnih slojeva. Lokalitet se prostire na potezu katastarskih parcela broj 3928, 3929/1 i 5877, koje se vode u okviru prostorno–kulturno istorijske celine „Istorijsko jezgro Sombora — Venac” („Službeni list APV” broj 25/91) koja je zaštićeno kulturno dobro od velikog značaja za Republiku Srbiju).

Na prostoru potesa koji je zahvaćen radovima na rekonstrukciji Pijace u „lancima” konstatovan je ruševinski sloj (zone sa ostacima građevinskog materijala — cigla, opeka, šut, malter i kamen). Ovaj građevinski materijal vidljiv je duž cele parcele a upravo takve vrste nalaza ukazuju na postojanje arheoloških slojeva.

Tokom postavljanja rovova za instalacije naišlo se na nepokretne arheološke ostatke iz perioda Novog veka (XVIII—XIX vek), koji najverovatnije predstavljaju pomoćne objekte zidane za potrebe crkve. U neposrednoj blizini Plebanije otkrivena je najbolje očuvana temeljna stopa pomoćnog objekta (širina temeljne stope 71 cm, očuvani deo imao je 7 redova zidanih krečnim malterom) zidana od cigle velikog formata (31×15 cm, debljina 6,5 cm – signirana latiničnim slovima R.K.I., odnosno 32×16 cm, debljina 8,5 cm, signirana latiničnim slovima E.I.), i opekama bez oznaka koje takođe odgovaraju ovim dimenzijama. Od pokretnog arheološkog materijala konstatovani su fragmenti gleđosane stone keramike, nekoliko fragmenata krčaga dobrog kvaliteta, više sitnih komada tankog stakla uz nekoliko fragmentovanih ljudskih kostiju.

Temeljna stopa objekta iz 18. veka — pogled sa istoka Temeljna stopa objekta iz 18. veka

Na prostoru unutar Venca koji je zahvaćen radovima sanacije pijace 2020, odnosno onim delom koji se nalazi u neposrednoj blizini sadašnjeg objekta Mlečne pijace, koji je naslonjen na severni zid crkve Sv. Trojstva, iskopan je građevinski rov u dužini od oko 75 m, širine oko 50 cm, koji je presekao nekoliko nivoa nivelacije. Na dva mesta su prokopane površine za šahtove u okviru kojih je pronalažen sekundarni šut i sloj većih opeka zalivenih u glinovitu zemlju. Tragovi opeka protežu se duž rovova u proslojcima i pomešani su tamnomrkom zemljom, nastali prilikom nivelacije vodenih jarkova oko crkve Svetog Trojstva i postavljanja naknadnih atmosferskih zidanih kanala. U jednom od šahtova stratigrafski je situacija dozvoljavala da se isprate slojevi sa nekoliko redova tanje opeke manjih dimenzija konstatovanih na relativnoj dubini od oko 80 cm od površine, koji su bili urušeni u tamnomrku zemlju.

Zona naslojavanja Zona naslojavanja — južni profil u šahtu Zona naslojavanja

Gradski muzej Sombor ni do pisanja ovog saopštenja nije imao uvid u projektnu dokumentaciju koja mora da sadrži Uslove za rekonstrukciju Pijace u „lancima” izdatu od strane Pokrajinskog zavoda za zaštitu spomenika kulture.

Nakon sagledavanja stanja i uvida u nalaze, stručna služba Pokrajinskog zavoda za zaštitu spomenika kulture je dana 22. maja 2020. godine u zaključku donela sledeće: Ukoliko se u toku izvođenja građevinskih radova naiđe na arheološke nalaze Izvođač je dužan da odmah i bez odlaganja, prekine radove i obavesti predstavnike Gradskog muzeja Sombor. Konstatujemo da se ni Investitor ni Izvođač radova nisu pridržavali navedene mere niti dogovora o tačnim pozicijama i dubinama instalacionih rovova.

Nastavljeni radovi bez prisustva arheologa Nastavljeni radovi bez prisustva arheologa

Potpuno slobodna i naučno besmislena rekonstrukcija događaja bez konsultovanja sa nadležnim institucijama dovode do senzacionalističkog tumačenja i pristupa veoma važnim i značajnim elementima društva kao što je i kulturna baština. Senzacionalizam, kao i nepoštovanje zakona u jednakoj meri utiču na urušavanje značaja bogatog kulturnog nasleđa našeg grada i stopiraju mogućnost daljih istraživanja.

Zato apelujemo da se izbegavaju taktike poput objavlјivanja neproverenih, nepotpunih i „intrigantnih” informacija kao i predstavlјanje samo jedne strane nekog od aktuelnih pitanja uz izostavlјanje konteksta, u ovom slučaju arheološkog konteksta. Molimo sve zainteresovane za ovu temu da se ne preteruje u opisima određenih događaja i ne donose paušalne zaklјučke zarad provociranja reakcije javnosti (lažno buđenje svesti i emocija lokalne javnosti i osećanja pripadnosti gradu) te povećanja čitanosti ili sticanja profita.

Zbog, slobodno možemo reći, pogrešnih koraka nadležnih organa učinjenih tokom čitavog procesa sprovođenja projekta na rekonstrukciji Pijace u „lancima” (započete tokom vanrednog stanja) Gradski muzej Sombor nije dobio jedinstvenu priliku da obavi istraživanja zaštitnog karaktera u delu grada koji je zaštićeno kulturno dobro od velikog značaja U skladu sa tim ovaj izveštaj završavamo rečima nastavnika i saradnika Odeljenja za arheologiju Filozofskog fakulteta u Beogradu:

„Izražavamo ozbiljnu zabrinutost da sistematsko nipodaštavanje našeg stručnog znanja od strane državnih institucija i medija vodi u dalje ozbiljno ugrožavanje kulturne baštine Srbije, koja je dragoceno i neobnovljivo dobro od najvišeg opšteg značaja” (19. decembra 2019, „Lični stav”, „Danas”)

Peter Mraković, direktor Gradskog muzeja Sombor
Anđelka Putica, viši kustos arheolog
Viktorija Uzelac, kustos arheolog

Otvorena izložba „Tragom konjanika ratnika”

U Gradskom muzeju Sombor 5. marta 2020. godine otvorena je izložba „Tragom konjanika ratnika — 200 godina vladavine Avara”, autorke Branislave Mikić Antonić. Somborskoj publici prezentovano je arheološko nasleđe otkriveno na lokalitetu Perlek, lokalitetu Čik u Bačkom Petrovom Selu i lokalitetu Pionirska ulica u Bečeju.

Otvaranje izložbe

Uvodnu reč o nastavku saradnje dva muzeja, Gradskog muzeja Bečej i Gradskog muzeja Sombor, deo je direktor Gradskog muzeja Sombor Peter Mraković. Osvrt na izložbu, njen značaj u okviru srednjovekovne arheologije i marljiv rad uvažene koleginice Branislave Mikić Antonić, koja ostavila trajan doprinos u srpskoj arheologiji, predstavila je Viktorija Uzelac, kustos arheolog jedna od domaćina u Gradskom muzeju Sombor. Izložbu je otvorio Nemanja Karapandžić, kustos istoričar Gradskog muzeja Bečej rečima kolege i saradnika punih emocija. Zahvaljujući kolegi Rašku Ramadanskom, kustosu arheologu koji je preuzeo arheološku zbirku u Gradskom muzeju Bečej, započeta saradnja putem razmene izložbi nastavljena je na način sa puno poštovanja prema uvaženoj koleginici.

Detalj s izložbe

Branislava Mikić Antonić (1958—2018)

Sa velikom tugom i bolom podsećamo naučnu zajednicu i javnost da je naša uvažena koleginica Branislava Mikić Antonić, muzejski savetnik — arheolog Gradskog muzeja Bečej, tragično nastradala 27. avgusta 2018. godine. Ko je poznavao Branislavu, zna da je reč pre svega o vedroj i tolerantnoj osobi, brižnoj majci i supruzi, i nadasve pravom i posvećenom stručnjaku. Došla je u bečejski muzej davne 1984. godine. Učestvovala je na 36 arheoloških iskopavanja i bila rukovodilac istraživanja na čak 15 arheoloških lokaliteta. Pre svega je reč o lokalitetima u opštini Bečej, kao što su Perlek, Botra, Pionirska ulica, Čik, Donje Ugarnice i Belјanska bara, zatim Arača kod Novog Bečeja, Gradina kod Rakovca, tvrđava i franjevački samostan u Baču, Petrovaradinska tvrđava, Katolička porta u Novom Sadu i brojna druga nalazišta.

Bila je dugogodišnji član Srpskog arheološkog društva i saradnik Muzeja Vojvodine u Novom Sadu. Poštovana od kolega, Branislava Mikić Antonić izabrana je i za predsednika srednjovekovne sekcije Srpskog arheološkog društva. Nakon četiri decenije savesnog i marljivog rada u struci, dala je trajne i značajne doprinose srpskoj arheologiji, naročito kada je reč o srednjem veku i arheologiji Velike seobe naroda i Avarskog kaganata, temama kojima je bila najviše posvećena.

Deo teksta pruzet iz: Raško Ramadanski (2019), In memoriam, Branislava Mikić Antonić (1958—2018), Glasnik Srpskog arheološkog društva 35 (2019) Journal of Serbian Archaeological Society, 365—366.

Izložbeni prostor

Domaćini u Gradskom muzeju Sombor, arheolozi Anđelka Putica i Viktorija Uzelac, podsećaju da je izložba otvorena od 5. marta do 5. aprila.

Najava gostujuće izložbe o 200 godina vladavine Avara

Somborskoj publici prezentovaće se arheološko nasleđe koje je otkriveno na lokalitetu Perlek, lokalitetu Čik u Bačkom Petrovom Selu i lokalitetu Pionirska ulica u Bečeju. Muzejska građa sa ova tri lokaliteta bila je samo 2016. godine izlagana u Bečeju u okviru izložbe „Tragom konjanika ratnika — 200 godina vladavine Avara”, autorke pok. Branislave Mikić Antonić.

Plakat (deo)

U Gradskom muzeju Sombor posetioci će od 5. marta imati priliku da vide prilagođenu, odnosno redefinisanu izložbu sa oko 200 predmeta. Izložbu će otvoriti dr Ivan Bugarski, viši naučni saradnik Arheološkog instituta u Beogradu.

Dvodelna kopča na šarnir sa ovalnom pređicom, druga polovina VII i VIII vek

Reč više o izložbi

U Bačkom Petrovom Selu pronađen je 121 grob iz perioda Prvog avarskog kaganata, na Perleku dvadesetak grobova Drugog avarskog kaganata, dok je u Pionirskoj ulici pronađeno 50 grobova iz oba perioda. Na izložbi će biti predstavljeni i interpretirani običaji sahranjivanja pokojnika sa ličnim predmetima, bilo da su u pitanju muškarci ili žene. Materijal sa arheoloških iskopavanja, koja su vođena od 1968. do 2016. godine na ovim lokalitetima, publikovan je i obrađen kroz više publikacija i monografskih izdanja:

Branislava Mikić Antonić na arheološkom iskopavanju na lokalitetu Perlek

Domaćini izložbe u Gradskom muzeju Sombor su Viktorija Uzelac i Anđelka Putica, arheolozi Gradskog muzeja. Izložba će biti otvorena od 5. marta do 5. aprila 2020. godine.

Izložba „U tom Somboru… Grad kroz prizmu slikara”

Pozivamo Vas na otvaranje izložbe „U tom Somboru… Grad kroz prizmu slikara” povodom Dana grada Sombora u subotu, 15. februara u 18 časova u Galeriji savremene umetnosti Gradskog muzeja.

Slika

Na izložbi će biti prikazane slike umetnika sa temom somborskog urbaniteta koje su ujedno objavljene i u monografiji „U tom Somboru… Grad u prizmi stoleća”. Slike većim delom potiču iz kolekcije somborskog kolekcionara Ivana Ivančeva.

Izložba „150 godina Somborskog pevačkog društva”

Srdačno vas pozivamo na svečano otvaranje izložbe „150 godina Somborskog pevačkog društva” povodom Dana grada Sombora. Otvaranje izložbe je u nedelju, 16. februara, sa početkom u 18 sati.

Pozivnica